🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:56:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निकामजल (पुंलिङ्ग)

निकाम (पुष्कल, विपुल) + जल (स्फूर्तिहीन, ठण्डा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकामजलःनिकामजलौनिकामजलाः
द्वितीयानिकामजलम्निकामजलौनिकामजलान्
तृतीयानिकामजलेननिकामजलाभ्याम्निकामजलैः
चतुर्थीनिकामजलायनिकामजलाभ्याम्निकामजलेभ्यः
पञ्चमीनिकामजलात् / निकामजलाद्निकामजलाभ्याम्निकामजलेभ्यः
षष्ठीनिकामजलस्यनिकामजलयोःनिकामजलानाम्
सप्तमीनिकामजलेनिकामजलयोःनिकामजलेषु
सम्बोधनहे निकामजलहे निकामजलौहे निकामजलाः

अर्थ: निकाम (पुष्कल, विपुल) + जल (स्फूर्तिहीन, ठण्डा)
English: (a river) yielding abundant water, Śak. vi, 16

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निकामजल (नपुंसकलिङ्ग)

निकाम (पुष्कल, विपुल) + जल (पानी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकामजलम्निकामजलेनिकामजलानि
द्वितीयानिकामजलम्निकामजलेनिकामजलानि
तृतीयानिकामजलेननिकामजलाभ्याम्निकामजलैः
चतुर्थीनिकामजलायनिकामजलाभ्याम्निकामजलेभ्यः
पञ्चमीनिकामजलात् / निकामजलाद्निकामजलाभ्याम्निकामजलेभ्यः
षष्ठीनिकामजलस्यनिकामजलयोःनिकामजलानाम्
सप्तमीनिकामजलेनिकामजलयोःनिकामजलेषु
सम्बोधनहे निकामजलहे निकामजलेहे निकामजलानि

अर्थ: निकाम (पुष्कल, विपुल) + जल (पानी)
English: (a river) yielding abundant water, Śak. vi, 16

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें