🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:34:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निकृति (स्त्रीलिङ्ग)

अधमपना, दुष्टता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकृतिःनिकृतीनिकृतयः
द्वितीयानिकृतिम्निकृतीनिकृतीः
तृतीयानिकृत्यानिकृतिभ्याम्निकृतिभिः
चतुर्थीनिकृतये / निकृत्यैनिकृतिभ्याम्निकृतिभ्यः
पञ्चमीनिकृतेः / निकृत्याःनिकृतिभ्याम्निकृतिभ्यः
षष्ठीनिकृतेः / निकृत्याःनिकृत्योःनिकृतीनाम्
सप्तमीनिकृतौ / निकृत्याम्निकृत्योःनिकृतिषु
सम्बोधनहे निकृतेहे निकृतीहे निकृतयः

अर्थ: अधमपना, दुष्टता
संस्कृत: पर्याय: कपट, व्याज, दम्भ, उपधि, छद्म

📚 अमरकोश में:
• छल के और नाम (१.७.३२) — पर्याय: कुसृति, शाठ्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निकृति (पुंलिङ्ग)

अधमपना, दुष्टता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकृतिःनिकृतीनिकृतयः
द्वितीयानिकृतिम्निकृतीनिकृतीन्
तृतीयानिकृतिनानिकृतिभ्याम्निकृतिभिः
चतुर्थीनिकृतयेनिकृतिभ्याम्निकृतिभ्यः
पञ्चमीनिकृतेःनिकृतिभ्याम्निकृतिभ्यः
षष्ठीनिकृतेःनिकृत्योःनिकृतीनाम्
सप्तमीनिकृतौनिकृत्योःनिकृतिषु
सम्बोधनहे निकृतेहे निकृतीहे निकृतयः

अर्थ: अधमपना, दुष्टता
संस्कृत: पर्याय: कपट, व्याज, दम्भ, उपधि, छद्म
English: deceitful, dishonest, MBh. xii, 6269; iii, 11810 (Nīlak.)

📚 अमरकोश में:
• छल के और नाम (१.७.३२) — पर्याय: कुसृति, शाठ्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निकृति (नपुंसकलिङ्ग)

अधमपना, दुष्टता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिकृतिनिकृतिनीनिकृतीनि
द्वितीयानिकृतिनिकृतिनीनिकृतीनि
तृतीयानिकृतिनानिकृतिभ्याम्निकृतिभिः
चतुर्थीनिकृतिने / निकृतयेनिकृतिभ्याम्निकृतिभ्यः
पञ्चमीनिकृतिनः / निकृतेःनिकृतिभ्याम्निकृतिभ्यः
षष्ठीनिकृतिनः / निकृतेःनिकृतिनोः / निकृत्योःनिकृतीनाम्
सप्तमीनिकृतिनि / निकृतौनिकृतिनोः / निकृत्योःनिकृतिषु
सम्बोधनहे निकृति / हे निकृतेहे निकृतिनीहे निकृतीनि

अर्थ: अधमपना, दुष्टता
संस्कृत: पर्याय: कपट, व्याज, दम्भ, उपधि, छद्म
English: deceitful, dishonest, MBh. xii, 6269; iii, 11810 (Nīlak.)

📚 अमरकोश में:
• छल के और नाम (१.७.३२) — पर्याय: कुसृति, शाठ्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें