🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:53:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निघ्न (पुंलिङ्ग)

आश्रित, अनुसेवी, आज्ञाकारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिघ्नःनिघ्नौनिघ्नाः
द्वितीयानिघ्नम्निघ्नौनिघ्नान्
तृतीयानिघ्नेननिघ्नाभ्याम्निघ्नैः
चतुर्थीनिघ्नायनिघ्नाभ्याम्निघ्नेभ्यः
पञ्चमीनिघ्नात् / निघ्नाद्निघ्नाभ्याम्निघ्नेभ्यः
षष्ठीनिघ्नस्यनिघ्नयोःनिघ्नानाम्
सप्तमीनिघ्नेनिघ्नयोःनिघ्नेषु
सम्बोधनहे निघ्नहे निघ्नौहे निघ्नाः

अर्थ: आश्रित, अनुसेवी, आज्ञाकारी
संस्कृत: पर्याय: अधीन, आयत्त, अस्वच्छन्द, गृह्यक, प्रत्यय

📚 अमरकोश में:
• अधीन (३.१.१६) — पर्याय: अधीन, आयत्त, अस्वच्छन्द, गृह्यक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निघ्न (नपुंसकलिङ्ग)

आश्रित, अनुसेवी, आज्ञाकारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिघ्नम्निघ्नेनिघ्नानि
द्वितीयानिघ्नम्निघ्नेनिघ्नानि
तृतीयानिघ्नेननिघ्नाभ्याम्निघ्नैः
चतुर्थीनिघ्नायनिघ्नाभ्याम्निघ्नेभ्यः
पञ्चमीनिघ्नात् / निघ्नाद्निघ्नाभ्याम्निघ्नेभ्यः
षष्ठीनिघ्नस्यनिघ्नयोःनिघ्नानाम्
सप्तमीनिघ्नेनिघ्नयोःनिघ्नेषु
सम्बोधनहे निघ्नहे निघ्नेहे निघ्नानि

अर्थ: आश्रित, अनुसेवी, आज्ञाकारी
संस्कृत: पर्याय: अधीन, आयत्त, अस्वच्छन्द, गृह्यक, प्रत्यय

📚 अमरकोश में:
• अधीन (३.१.१६) — पर्याय: अधीन, आयत्त, अस्वच्छन्द, गृह्यक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें