🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:01:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निजघ्नि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिजघ्निःनिजघ्नीनिजघ्नयः
द्वितीयानिजघ्निम्निजघ्नीनिजघ्नीन्
तृतीयानिजघ्निनानिजघ्निभ्याम्निजघ्निभिः
चतुर्थीनिजघ्नयेनिजघ्निभ्याम्निजघ्निभ्यः
पञ्चमीनिजघ्नेःनिजघ्निभ्याम्निजघ्निभ्यः
षष्ठीनिजघ्नेःनिजघ्न्योःनिजघ्नीनाम्
सप्तमीनिजघ्नौनिजघ्न्योःनिजघ्निषु
सम्बोधनहे निजघ्नेहे निजघ्नीहे निजघ्नयः

अर्थ: —
English: (√ हन्) striking down, overpowering, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निजघ्नि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिजघ्निनिजघ्निनीनिजघ्नीनि
द्वितीयानिजघ्निनिजघ्निनीनिजघ्नीनि
तृतीयानिजघ्निनानिजघ्निभ्याम्निजघ्निभिः
चतुर्थीनिजघ्निने / निजघ्नयेनिजघ्निभ्याम्निजघ्निभ्यः
पञ्चमीनिजघ्निनः / निजघ्नेःनिजघ्निभ्याम्निजघ्निभ्यः
षष्ठीनिजघ्निनः / निजघ्नेःनिजघ्निनोः / निजघ्न्योःनिजघ्नीनाम्
सप्तमीनिजघ्निनि / निजघ्नौनिजघ्निनोः / निजघ्न्योःनिजघ्निषु
सम्बोधनहे निजघ्नि / हे निजघ्नेहे निजघ्निनीहे निजघ्नीनि

अर्थ: —
English: (√ हन्) striking down, overpowering, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬