🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:10:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नित्य (पुंलिङ्ग)

निरंतर रहने वाला, चिरस्थायी, लगातार, देर तक टिकने वाला, शाश्वत, निर्बाध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानित्यःनित्यौनित्याः
द्वितीयानित्यम्नित्यौनित्यान्
तृतीयानित्येननित्याभ्याम्नित्यैः
चतुर्थीनित्यायनित्याभ्याम्नित्येभ्यः
पञ्चमीनित्यात् / नित्याद्नित्याभ्याम्नित्येभ्यः
षष्ठीनित्यस्यनित्ययोःनित्यानाम्
सप्तमीनित्येनित्ययोःनित्येषु
सम्बोधनहे नित्यहे नित्यौहे नित्याः

अर्थ: निरंतर रहने वाला, चिरस्थायी, लगातार, देर तक टिकने वाला, शाश्वत, निर्बाध
संस्कृत: पर्याय: सतत, अनारत, अश्रान्त, सन्तत, अविरत

📚 अमरकोश में:
• निरन्तर के और नाम (१.१.८१) — पर्याय: अनवरत, अजस्र
• सदा रहने वाला (३.१.७१) — पर्याय: शाश्वत, ध्रुव, सदातन, सनातन
• निज (३.३.३९) — पर्याय: अपना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नित्य (नपुंसकलिङ्ग)

निरंतर रहने वाला, चिरस्थायी, लगातार, देर तक टिकने वाला, शाश्वत, निर्बाध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानित्यम्नित्येनित्यानि
द्वितीयानित्यम्नित्येनित्यानि
तृतीयानित्येननित्याभ्याम्नित्यैः
चतुर्थीनित्यायनित्याभ्याम्नित्येभ्यः
पञ्चमीनित्यात् / नित्याद्नित्याभ्याम्नित्येभ्यः
षष्ठीनित्यस्यनित्ययोःनित्यानाम्
सप्तमीनित्येनित्ययोःनित्येषु
सम्बोधनहे नित्यहे नित्येहे नित्यानि

अर्थ: निरंतर रहने वाला, चिरस्थायी, लगातार, देर तक टिकने वाला, शाश्वत, निर्बाध
संस्कृत: पर्याय: सतत, अनारत, अश्रान्त, सन्तत, अविरत

📚 अमरकोश में:
• निरन्तर के और नाम (१.१.८१) — पर्याय: अनवरत, अजस्र
• सदा रहने वाला (३.१.७१) — पर्याय: शाश्वत, ध्रुव, सदातन, सनातन
• निज (३.३.३९) — पर्याय: अपना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें