🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:30:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निदर्शन (नपुंसकलिङ्ग)

दृश्य, अन्तर्दृष्टि, अन्तरीक्षण, नजर, दर्शनशक्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिदर्शनम्निदर्शनेनिदर्शनानि
द्वितीयानिदर्शनम्निदर्शनेनिदर्शनानि
तृतीयानिदर्शनेननिदर्शनाभ्याम्निदर्शनैः
चतुर्थीनिदर्शनायनिदर्शनाभ्याम्निदर्शनेभ्यः
पञ्चमीनिदर्शनात् / निदर्शनाद्निदर्शनाभ्याम्निदर्शनेभ्यः
षष्ठीनिदर्शनस्यनिदर्शनयोःनिदर्शनानाम्
सप्तमीनिदर्शनेनिदर्शनयोःनिदर्शनेषु
सम्बोधनहे निदर्शनहे निदर्शनेहे निदर्शनानि

अर्थ: दृश्य, अन्तर्दृष्टि, अन्तरीक्षण, नजर, दर्शनशक्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निदर्शन (पुंलिङ्ग)

दृश्य, अन्तर्दृष्टि, अन्तरीक्षण, नजर, दर्शनशक्ति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिदर्शनःनिदर्शनौनिदर्शनाः
द्वितीयानिदर्शनम्निदर्शनौनिदर्शनान्
तृतीयानिदर्शनेननिदर्शनाभ्याम्निदर्शनैः
चतुर्थीनिदर्शनायनिदर्शनाभ्याम्निदर्शनेभ्यः
पञ्चमीनिदर्शनात् / निदर्शनाद्निदर्शनाभ्याम्निदर्शनेभ्यः
षष्ठीनिदर्शनस्यनिदर्शनयोःनिदर्शनानाम्
सप्तमीनिदर्शनेनिदर्शनयोःनिदर्शनेषु
सम्बोधनहे निदर्शनहे निदर्शनौहे निदर्शनाः

अर्थ: दृश्य, अन्तर्दृष्टि, अन्तरीक्षण, नजर, दर्शनशक्ति
English: pointing to, showing, indicating, announcing, proclaiming, teaching, Hariv.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬