🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:48:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निमन्यु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिमन्युःनिमन्यूनिमन्यवः
द्वितीयानिमन्युम्निमन्यूनिमन्यून्
तृतीयानिमन्युनानिमन्युभ्याम्निमन्युभिः
चतुर्थीनिमन्यवेनिमन्युभ्याम्निमन्युभ्यः
पञ्चमीनिमन्योःनिमन्युभ्याम्निमन्युभ्यः
षष्ठीनिमन्योःनिमन्य्वोःनिमन्यूनाम्
सप्तमीनिमन्यौनिमन्य्वोःनिमन्युषु
सम्बोधनहे निमन्योहे निमन्यूहे निमन्यवः

अर्थ: —
English: not angry, unresentful, appeased, AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निमन्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिमन्युनिमन्युनीनिमन्यूनि
द्वितीयानिमन्युनिमन्युनीनिमन्यूनि
तृतीयानिमन्युनानिमन्युभ्याम्निमन्युभिः
चतुर्थीनिमन्युने / निमन्यवेनिमन्युभ्याम्निमन्युभ्यः
पञ्चमीनिमन्युनः / निमन्योःनिमन्युभ्याम्निमन्युभ्यः
षष्ठीनिमन्युनः / निमन्योःनिमन्युनोः / निमन्य्वोःनिमन्यूनाम्
सप्तमीनिमन्युनि / निमन्यौनिमन्युनोः / निमन्य्वोःनिमन्युषु
सम्बोधनहे निमन्यु / हे निमन्योहे निमन्युनीहे निमन्यूनि

अर्थ: —
English: not angry, unresentful, appeased, AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें