🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:01:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निम्ब (पुंलिङ्ग)

अच् नीम का पेड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिम्बःनिम्बौनिम्बाः
द्वितीयानिम्बम्निम्बौनिम्बान्
तृतीयानिम्बेननिम्बाभ्याम्निम्बैः
चतुर्थीनिम्बायनिम्बाभ्याम्निम्बेभ्यः
पञ्चमीनिम्बात् / निम्बाद्निम्बाभ्याम्निम्बेभ्यः
षष्ठीनिम्बस्यनिम्बयोःनिम्बानाम्
सप्तमीनिम्बेनिम्बयोःनिम्बेषु
सम्बोधनहे निम्बहे निम्बौहे निम्बाः

अर्थ: अच् नीम का पेड़
संस्कृत: पर्याय: अरिष्ट, सर्वतोभद्र, हिङ्गुनिर्यास, मालक, पिचुमन्द

📚 अमरकोश में:
• नीम के नाम (२.४.६२) — पर्याय: अरिष्ट, सर्वतोभद्र, हिंगुनिर्यास, मालक, पिचुमन्द

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬