🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:12:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निरर्गल (पुंलिङ्ग)

अर्गलारहित, प्रतिबंधरहित, निर्बाध, अनियंत्रित, निर्विघ्न, पूर्णतः मुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरर्गलःनिरर्गलौनिरर्गलाः
द्वितीयानिरर्गलम्निरर्गलौनिरर्गलान्
तृतीयानिरर्गलेननिरर्गलाभ्याम्निरर्गलैः
चतुर्थीनिरर्गलायनिरर्गलाभ्याम्निरर्गलेभ्यः
पञ्चमीनिरर्गलात् / निरर्गलाद्निरर्गलाभ्याम्निरर्गलेभ्यः
षष्ठीनिरर्गलस्यनिरर्गलयोःनिरर्गलानाम्
सप्तमीनिरर्गलेनिरर्गलयोःनिरर्गलेषु
सम्बोधनहे निरर्गलहे निरर्गलौहे निरर्गलाः

अर्थ: अर्गलारहित, प्रतिबंधरहित, निर्बाध, अनियंत्रित, निर्विघ्न, पूर्णतः मुक्त
संस्कृत: पर्याय: अबाध

📚 अमरकोश में:
• बिना रुकावट (३.१.८२) — पर्याय: अबाध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निरर्गल (नपुंसकलिङ्ग)

अर्गलारहित, प्रतिबंधरहित, निर्बाध, अनियंत्रित, निर्विघ्न, पूर्णतः मुक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरर्गलम्निरर्गलेनिरर्गलानि
द्वितीयानिरर्गलम्निरर्गलेनिरर्गलानि
तृतीयानिरर्गलेननिरर्गलाभ्याम्निरर्गलैः
चतुर्थीनिरर्गलायनिरर्गलाभ्याम्निरर्गलेभ्यः
पञ्चमीनिरर्गलात् / निरर्गलाद्निरर्गलाभ्याम्निरर्गलेभ्यः
षष्ठीनिरर्गलस्यनिरर्गलयोःनिरर्गलानाम्
सप्तमीनिरर्गलेनिरर्गलयोःनिरर्गलेषु
सम्बोधनहे निरर्गलहे निरर्गलेहे निरर्गलानि

अर्थ: अर्गलारहित, प्रतिबंधरहित, निर्बाध, अनियंत्रित, निर्विघ्न, पूर्णतः मुक्त
संस्कृत: पर्याय: अबाध

📚 अमरकोश में:
• बिना रुकावट (३.१.८२) — पर्याय: अबाध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें