🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:04:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निरस्थि (पुंलिङ्ग)

बिना हड्डी का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरस्थिःनिरस्थीनिरस्थयः
द्वितीयानिरस्थिम्निरस्थीनिरस्थीन्
तृतीयानिरस्थिनानिरस्थिभ्याम्निरस्थिभिः
चतुर्थीनिरस्थयेनिरस्थिभ्याम्निरस्थिभ्यः
पञ्चमीनिरस्थेःनिरस्थिभ्याम्निरस्थिभ्यः
षष्ठीनिरस्थेःनिरस्थ्योःनिरस्थीनाम्
सप्तमीनिरस्थौनिरस्थ्योःनिरस्थिषु
सम्बोधनहे निरस्थेहे निरस्थीहे निरस्थयः

अर्थ: बिना हड्डी का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निरस्थि (स्त्रीलिङ्ग)

बिना हड्डी का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरस्थिःनिरस्थीनिरस्थयः
द्वितीयानिरस्थिम्निरस्थीनिरस्थीः
तृतीयानिरस्थ्यानिरस्थिभ्याम्निरस्थिभिः
चतुर्थीनिरस्थये / निरस्थ्यैनिरस्थिभ्याम्निरस्थिभ्यः
पञ्चमीनिरस्थेः / निरस्थ्याःनिरस्थिभ्याम्निरस्थिभ्यः
षष्ठीनिरस्थेः / निरस्थ्याःनिरस्थ्योःनिरस्थीनाम्
सप्तमीनिरस्थौ / निरस्थ्याम्निरस्थ्योःनिरस्थिषु
सम्बोधनहे निरस्थेहे निरस्थीहे निरस्थयः

अर्थ: बिना हड्डी का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निरस्थि (नपुंसकलिङ्ग)

बिना हड्डी का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरस्थिनिरस्थिनीनिरस्थीनि
द्वितीयानिरस्थिनिरस्थिनीनिरस्थीनि
तृतीयानिरस्थ्नानिरस्थिभ्याम्निरस्थिभिः
चतुर्थीनिरस्थ्नेनिरस्थिभ्याम्निरस्थिभ्यः
पञ्चमीनिरस्थ्नःनिरस्थिभ्याम्निरस्थिभ्यः
षष्ठीनिरस्थ्नःनिरस्थ्नोःनिरस्थ्नाम्
सप्तमीनिरस्थनि / निरस्थ्निनिरस्थ्नोःनिरस्थिषु
सम्बोधनहे निरस्थि / हे निरस्थेहे निरस्थिनीहे निरस्थीनि

अर्थ: बिना हड्डी का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬