🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:24:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निराकृत (पुंलिङ्ग)

- निराकरण किया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिराकृतःनिराकृतौनिराकृताः
द्वितीयानिराकृतम्निराकृतौनिराकृतान्
तृतीयानिराकृतेननिराकृताभ्याम्निराकृतैः
चतुर्थीनिराकृतायनिराकृताभ्याम्निराकृतेभ्यः
पञ्चमीनिराकृतात् / निराकृताद्निराकृताभ्याम्निराकृतेभ्यः
षष्ठीनिराकृतस्यनिराकृतयोःनिराकृतानाम्
सप्तमीनिराकृतेनिराकृतयोःनिराकृतेषु
सम्बोधनहे निराकृतहे निराकृतौहे निराकृताः

अर्थ: - निराकरण किया गया
संस्कृत: पर्याय: प्रत्यादिष्ट, निरस्त, प्रत्याख्यात

📚 अमरकोश में:
• ठुकराया हुआ (३.१.४०) — पर्याय: प्रत्यादिष्ट, निरस्त, प्रत्याख्यात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निराकृत (नपुंसकलिङ्ग)

- निराकरण किया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिराकृतम्निराकृतेनिराकृतानि
द्वितीयानिराकृतम्निराकृतेनिराकृतानि
तृतीयानिराकृतेननिराकृताभ्याम्निराकृतैः
चतुर्थीनिराकृतायनिराकृताभ्याम्निराकृतेभ्यः
पञ्चमीनिराकृतात् / निराकृताद्निराकृताभ्याम्निराकृतेभ्यः
षष्ठीनिराकृतस्यनिराकृतयोःनिराकृतानाम्
सप्तमीनिराकृतेनिराकृतयोःनिराकृतेषु
सम्बोधनहे निराकृतहे निराकृतेहे निराकृतानि

अर्थ: - निराकरण किया गया
संस्कृत: पर्याय: प्रत्यादिष्ट, निरस्त, प्रत्याख्यात

📚 अमरकोश में:
• ठुकराया हुआ (३.१.४०) — पर्याय: प्रत्यादिष्ट, निरस्त, प्रत्याख्यात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬