🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:49:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निरायति (पुंलिङ्ग)

- जिसका अन्त दूर नहीं हैं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरायतिःनिरायतीनिरायतयः
द्वितीयानिरायतिम्निरायतीनिरायतीन्
तृतीयानिरायतिनानिरायतिभ्याम्निरायतिभिः
चतुर्थीनिरायतयेनिरायतिभ्याम्निरायतिभ्यः
पञ्चमीनिरायतेःनिरायतिभ्याम्निरायतिभ्यः
षष्ठीनिरायतेःनिरायत्योःनिरायतीनाम्
सप्तमीनिरायतौनिरायत्योःनिरायतिषु
सम्बोधनहे निरायतेहे निरायतीहे निरायतयः

अर्थ: - जिसका अन्त दूर नहीं हैं

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निरायति (स्त्रीलिङ्ग)

- जिसका अन्त दूर नहीं हैं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरायतिःनिरायतीनिरायतयः
द्वितीयानिरायतिम्निरायतीनिरायतीः
तृतीयानिरायत्यानिरायतिभ्याम्निरायतिभिः
चतुर्थीनिरायतये / निरायत्यैनिरायतिभ्याम्निरायतिभ्यः
पञ्चमीनिरायतेः / निरायत्याःनिरायतिभ्याम्निरायतिभ्यः
षष्ठीनिरायतेः / निरायत्याःनिरायत्योःनिरायतीनाम्
सप्तमीनिरायतौ / निरायत्याम्निरायत्योःनिरायतिषु
सम्बोधनहे निरायतेहे निरायतीहे निरायतयः

अर्थ: - जिसका अन्त दूर नहीं हैं

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निरायति (नपुंसकलिङ्ग)

- जिसका अन्त दूर नहीं हैं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरायतिनिरायतिनीनिरायतीनि
द्वितीयानिरायतिनिरायतिनीनिरायतीनि
तृतीयानिरायतिनानिरायतिभ्याम्निरायतिभिः
चतुर्थीनिरायतिने / निरायतयेनिरायतिभ्याम्निरायतिभ्यः
पञ्चमीनिरायतिनः / निरायतेःनिरायतिभ्याम्निरायतिभ्यः
षष्ठीनिरायतिनः / निरायतेःनिरायतिनोः / निरायत्योःनिरायतीनाम्
सप्तमीनिरायतिनि / निरायतौनिरायतिनोः / निरायत्योःनिरायतिषु
सम्बोधनहे निरायति / हे निरायतेहे निरायतिनीहे निरायतीनि

अर्थ: - जिसका अन्त दूर नहीं हैं

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬