🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:17:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निरुदर (पुंलिङ्ग)

निरु (श्वास-क्रिया का अभाव) + दर (गुफा, कन्दरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरुदरःनिरुदरौनिरुदराः
द्वितीयानिरुदरम्निरुदरौनिरुदरान्
तृतीयानिरुदरेणनिरुदराभ्याम्निरुदरैः
चतुर्थीनिरुदरायनिरुदराभ्याम्निरुदरेभ्यः
पञ्चमीनिरुदरात् / निरुदराद्निरुदराभ्याम्निरुदरेभ्यः
षष्ठीनिरुदरस्यनिरुदरयोःनिरुदराणाम्
सप्तमीनिरुदरेनिरुदरयोःनिरुदरेषु
सम्बोधनहे निरुदरहे निरुदरौहे निरुदराः

अर्थ: निरु (श्वास-क्रिया का अभाव) + दर (गुफा, कन्दरा)
English: having no belly or trunk, Kāv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निरुदर (नपुंसकलिङ्ग)

निरु (श्वास-क्रिया का अभाव) + दर (गुफा, कन्दरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरुदरम्निरुदरेनिरुदराणि
द्वितीयानिरुदरम्निरुदरेनिरुदराणि
तृतीयानिरुदरेणनिरुदराभ्याम्निरुदरैः
चतुर्थीनिरुदरायनिरुदराभ्याम्निरुदरेभ्यः
पञ्चमीनिरुदरात् / निरुदराद्निरुदराभ्याम्निरुदरेभ्यः
षष्ठीनिरुदरस्यनिरुदरयोःनिरुदराणाम्
सप्तमीनिरुदरेनिरुदरयोःनिरुदरेषु
सम्बोधनहे निरुदरहे निरुदरेहे निरुदराणि

अर्थ: निरु (श्वास-क्रिया का अभाव) + दर (गुफा, कन्दरा)
English: having no belly or trunk, Kāv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें