🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:49:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निरोधन (नपुंसकलिङ्ग)

कैद करना, रोधागार में रखना, हवालात में रखना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरोधनम्निरोधनेनिरोधनानि
द्वितीयानिरोधनम्निरोधनेनिरोधनानि
तृतीयानिरोधनेननिरोधनाभ्याम्निरोधनैः
चतुर्थीनिरोधनायनिरोधनाभ्याम्निरोधनेभ्यः
पञ्चमीनिरोधनात् / निरोधनाद्निरोधनाभ्याम्निरोधनेभ्यः
षष्ठीनिरोधनस्यनिरोधनयोःनिरोधनानाम्
सप्तमीनिरोधनेनिरोधनयोःनिरोधनेषु
सम्बोधनहे निरोधनहे निरोधनेहे निरोधनानि

अर्थ: कैद करना, रोधागार में रखना, हवालात में रखना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निरोधन (पुंलिङ्ग)

कैद करना, रोधागार में रखना, हवालात में रखना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिरोधनःनिरोधनौनिरोधनाः
द्वितीयानिरोधनम्निरोधनौनिरोधनान्
तृतीयानिरोधनेननिरोधनाभ्याम्निरोधनैः
चतुर्थीनिरोधनायनिरोधनाभ्याम्निरोधनेभ्यः
पञ्चमीनिरोधनात् / निरोधनाद्निरोधनाभ्याम्निरोधनेभ्यः
षष्ठीनिरोधनस्यनिरोधनयोःनिरोधनानाम्
सप्तमीनिरोधनेनिरोधनयोःनिरोधनेषु
सम्बोधनहे निरोधनहे निरोधनौहे निरोधनाः

अर्थ: कैद करना, रोधागार में रखना, हवालात में रखना
English: id., Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें