🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:19:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्गत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्गतःनिर्गतौनिर्गताः
द्वितीयानिर्गतम्निर्गतौनिर्गतान्
तृतीयानिर्गतेननिर्गताभ्याम्निर्गतैः
चतुर्थीनिर्गतायनिर्गताभ्याम्निर्गतेभ्यः
पञ्चमीनिर्गतात् / निर्गताद्निर्गताभ्याम्निर्गतेभ्यः
षष्ठीनिर्गतस्यनिर्गतयोःनिर्गतानाम्
सप्तमीनिर्गतेनिर्गतयोःनिर्गतेषु
सम्बोधनहे निर्गतहे निर्गतौहे निर्गताः

अर्थ: —
English: gone out, come forth (with abl. or ifc.; cf. Pāṇ. ii, 1, 37; Pat.), appeared, become visible, MBh.; Kāv. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्गत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्गतम्निर्गतेनिर्गतानि
द्वितीयानिर्गतम्निर्गतेनिर्गतानि
तृतीयानिर्गतेननिर्गताभ्याम्निर्गतैः
चतुर्थीनिर्गतायनिर्गताभ्याम्निर्गतेभ्यः
पञ्चमीनिर्गतात् / निर्गताद्निर्गताभ्याम्निर्गतेभ्यः
षष्ठीनिर्गतस्यनिर्गतयोःनिर्गतानाम्
सप्तमीनिर्गतेनिर्गतयोःनिर्गतेषु
सम्बोधनहे निर्गतहे निर्गतेहे निर्गतानि

अर्थ: —
English: gone out, come forth (with abl. or ifc.; cf. Pāṇ. ii, 1, 37; Pat.), appeared, become visible, MBh.; Kāv. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें