🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:42:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्गहन (पुंलिङ्ग)

निर्ग (देश, प्रदेश) + हन (वध, हत्या)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्गहनःनिर्गहनौनिर्गहनाः
द्वितीयानिर्गहनम्निर्गहनौनिर्गहनान्
तृतीयानिर्गहनेननिर्गहनाभ्याम्निर्गहनैः
चतुर्थीनिर्गहनायनिर्गहनाभ्याम्निर्गहनेभ्यः
पञ्चमीनिर्गहनात् / निर्गहनाद्निर्गहनाभ्याम्निर्गहनेभ्यः
षष्ठीनिर्गहनस्यनिर्गहनयोःनिर्गहनानाम्
सप्तमीनिर्गहनेनिर्गहनयोःनिर्गहनेषु
सम्बोधनहे निर्गहनहे निर्गहनौहे निर्गहनाः

अर्थ: निर्ग (देश, प्रदेश) + हन (वध, हत्या)
English: ‘knowing no difficulties’, intrepid, Vcar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्गहन (नपुंसकलिङ्ग)

निर्ग (देश, प्रदेश) + हन (वध, हत्या)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्गहनम्निर्गहनेनिर्गहनानि
द्वितीयानिर्गहनम्निर्गहनेनिर्गहनानि
तृतीयानिर्गहनेननिर्गहनाभ्याम्निर्गहनैः
चतुर्थीनिर्गहनायनिर्गहनाभ्याम्निर्गहनेभ्यः
पञ्चमीनिर्गहनात् / निर्गहनाद्निर्गहनाभ्याम्निर्गहनेभ्यः
षष्ठीनिर्गहनस्यनिर्गहनयोःनिर्गहनानाम्
सप्तमीनिर्गहनेनिर्गहनयोःनिर्गहनेषु
सम्बोधनहे निर्गहनहे निर्गहनेहे निर्गहनानि

अर्थ: निर्ग (देश, प्रदेश) + हन (वध, हत्या)
English: ‘knowing no difficulties’, intrepid, Vcar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬