🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:12:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्गुण (पुंलिङ्ग)

बिना डोरी का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्गुणःनिर्गुणौनिर्गुणाः
द्वितीयानिर्गुणम्निर्गुणौनिर्गुणान्
तृतीयानिर्गुणेननिर्गुणाभ्याम्निर्गुणैः
चतुर्थीनिर्गुणायनिर्गुणाभ्याम्निर्गुणेभ्यः
पञ्चमीनिर्गुणात् / निर्गुणाद्निर्गुणाभ्याम्निर्गुणेभ्यः
षष्ठीनिर्गुणस्यनिर्गुणयोःनिर्गुणानाम्
सप्तमीनिर्गुणेनिर्गुणयोःनिर्गुणेषु
सम्बोधनहे निर्गुणहे निर्गुणौहे निर्गुणाः

अर्थ: बिना डोरी का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्गुण (नपुंसकलिङ्ग)

बिना डोरी का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्गुणम्निर्गुणेनिर्गुणानि
द्वितीयानिर्गुणम्निर्गुणेनिर्गुणानि
तृतीयानिर्गुणेननिर्गुणाभ्याम्निर्गुणैः
चतुर्थीनिर्गुणायनिर्गुणाभ्याम्निर्गुणेभ्यः
पञ्चमीनिर्गुणात् / निर्गुणाद्निर्गुणाभ्याम्निर्गुणेभ्यः
षष्ठीनिर्गुणस्यनिर्गुणयोःनिर्गुणानाम्
सप्तमीनिर्गुणेनिर्गुणयोःनिर्गुणेषु
सम्बोधनहे निर्गुणहे निर्गुणेहे निर्गुणानि

अर्थ: बिना डोरी का

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें