🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:56:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्जन (पुंलिङ्ग)

जहाँ कोई न रहता हो, जो आबाद न हो, जहाँ कोई आता-जाता न हो, एकान्त, सुनसान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्जनःनिर्जनौनिर्जनाः
द्वितीयानिर्जनम्निर्जनौनिर्जनान्
तृतीयानिर्जनेननिर्जनाभ्याम्निर्जनैः
चतुर्थीनिर्जनायनिर्जनाभ्याम्निर्जनेभ्यः
पञ्चमीनिर्जनात् / निर्जनाद्निर्जनाभ्याम्निर्जनेभ्यः
षष्ठीनिर्जनस्यनिर्जनयोःनिर्जनानाम्
सप्तमीनिर्जनेनिर्जनयोःनिर्जनेषु
सम्बोधनहे निर्जनहे निर्जनौहे निर्जनाः

अर्थ: जहाँ कोई न रहता हो, जो आबाद न हो, जहाँ कोई आता-जाता न हो, एकान्त, सुनसान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्जन (नपुंसकलिङ्ग)

जहाँ कोई न रहता हो, जो आबाद न हो, जहाँ कोई आता-जाता न हो, एकान्त, सुनसान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्जनम्निर्जनेनिर्जनानि
द्वितीयानिर्जनम्निर्जनेनिर्जनानि
तृतीयानिर्जनेननिर्जनाभ्याम्निर्जनैः
चतुर्थीनिर्जनायनिर्जनाभ्याम्निर्जनेभ्यः
पञ्चमीनिर्जनात् / निर्जनाद्निर्जनाभ्याम्निर्जनेभ्यः
षष्ठीनिर्जनस्यनिर्जनयोःनिर्जनानाम्
सप्तमीनिर्जनेनिर्जनयोःनिर्जनेषु
सम्बोधनहे निर्जनहे निर्जनेहे निर्जनानि

अर्थ: जहाँ कोई न रहता हो, जो आबाद न हो, जहाँ कोई आता-जाता न हो, एकान्त, सुनसान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें