🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:47:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्धूत (पुंलिङ्ग)

हिलाया गया, हटाया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्धूतःनिर्धूतौनिर्धूताः
द्वितीयानिर्धूतम्निर्धूतौनिर्धूतान्
तृतीयानिर्धूतेननिर्धूताभ्याम्निर्धूतैः
चतुर्थीनिर्धूतायनिर्धूताभ्याम्निर्धूतेभ्यः
पञ्चमीनिर्धूतात् / निर्धूताद्निर्धूताभ्याम्निर्धूतेभ्यः
षष्ठीनिर्धूतस्यनिर्धूतयोःनिर्धूतानाम्
सप्तमीनिर्धूतेनिर्धूतयोःनिर्धूतेषु
सम्बोधनहे निर्धूतहे निर्धूतौहे निर्धूताः

अर्थ: हिलाया गया, हटाया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्धूत (नपुंसकलिङ्ग)

हिलाया गया, हटाया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्धूतम्निर्धूतेनिर्धूतानि
द्वितीयानिर्धूतम्निर्धूतेनिर्धूतानि
तृतीयानिर्धूतेननिर्धूताभ्याम्निर्धूतैः
चतुर्थीनिर्धूतायनिर्धूताभ्याम्निर्धूतेभ्यः
पञ्चमीनिर्धूतात् / निर्धूताद्निर्धूताभ्याम्निर्धूतेभ्यः
षष्ठीनिर्धूतस्यनिर्धूतयोःनिर्धूतानाम्
सप्तमीनिर्धूतेनिर्धूतयोःनिर्धूतेषु
सम्बोधनहे निर्धूतहे निर्धूतेहे निर्धूतानि

अर्थ: हिलाया गया, हटाया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬