🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:14:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्धौत (पुंलिङ्ग)

धुला हुआ, स्वच्छ किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्धौतःनिर्धौतौनिर्धौताः
द्वितीयानिर्धौतम्निर्धौतौनिर्धौतान्
तृतीयानिर्धौतेननिर्धौताभ्याम्निर्धौतैः
चतुर्थीनिर्धौतायनिर्धौताभ्याम्निर्धौतेभ्यः
पञ्चमीनिर्धौतात् / निर्धौताद्निर्धौताभ्याम्निर्धौतेभ्यः
षष्ठीनिर्धौतस्यनिर्धौतयोःनिर्धौतानाम्
सप्तमीनिर्धौतेनिर्धौतयोःनिर्धौतेषु
सम्बोधनहे निर्धौतहे निर्धौतौहे निर्धौताः

अर्थ: धुला हुआ, स्वच्छ किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्धौत (नपुंसकलिङ्ग)

धुला हुआ, स्वच्छ किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्धौतम्निर्धौतेनिर्धौतानि
द्वितीयानिर्धौतम्निर्धौतेनिर्धौतानि
तृतीयानिर्धौतेननिर्धौताभ्याम्निर्धौतैः
चतुर्थीनिर्धौतायनिर्धौताभ्याम्निर्धौतेभ्यः
पञ्चमीनिर्धौतात् / निर्धौताद्निर्धौताभ्याम्निर्धौतेभ्यः
षष्ठीनिर्धौतस्यनिर्धौतयोःनिर्धौतानाम्
सप्तमीनिर्धौतेनिर्धौतयोःनिर्धौतेषु
सम्बोधनहे निर्धौतहे निर्धौतेहे निर्धौतानि

अर्थ: धुला हुआ, स्वच्छ किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬