🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:20:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्भर (पुंलिङ्ग)

अत्यधिक,तीव्र, उग्र, बहुत मजबूत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्भरःनिर्भरौनिर्भराः
द्वितीयानिर्भरम्निर्भरौनिर्भरान्
तृतीयानिर्भरेणनिर्भराभ्याम्निर्भरैः
चतुर्थीनिर्भरायनिर्भराभ्याम्निर्भरेभ्यः
पञ्चमीनिर्भरात् / निर्भराद्निर्भराभ्याम्निर्भरेभ्यः
षष्ठीनिर्भरस्यनिर्भरयोःनिर्भराणाम्
सप्तमीनिर्भरेनिर्भरयोःनिर्भरेषु
सम्बोधनहे निर्भरहे निर्भरौहे निर्भराः

अर्थ: अत्यधिक,तीव्र, उग्र, बहुत मजबूत
संस्कृत: पर्याय: अतिशय, भर, अतिवेल, भृश, अत्यर्थ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्भर (नपुंसकलिङ्ग)

अत्यधिक,तीव्र, उग्र, बहुत मजबूत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्भरम्निर्भरेनिर्भराणि
द्वितीयानिर्भरम्निर्भरेनिर्भराणि
तृतीयानिर्भरेणनिर्भराभ्याम्निर्भरैः
चतुर्थीनिर्भरायनिर्भराभ्याम्निर्भरेभ्यः
पञ्चमीनिर्भरात् / निर्भराद्निर्भराभ्याम्निर्भरेभ्यः
षष्ठीनिर्भरस्यनिर्भरयोःनिर्भराणाम्
सप्तमीनिर्भरेनिर्भरयोःनिर्भरेषु
सम्बोधनहे निर्भरहे निर्भरेहे निर्भराणि

अर्थ: अत्यधिक,तीव्र, उग्र, बहुत मजबूत
संस्कृत: पर्याय: अतिशय, भर, अतिवेल, भृश, अत्यर्थ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें