🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:13:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्मोक (पुंलिङ्ग)

मुक्त करना, स्वतंत्र करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्मोकःनिर्मोकौनिर्मोकाः
द्वितीयानिर्मोकम्निर्मोकौनिर्मोकान्
तृतीयानिर्मोकेणनिर्मोकाभ्याम्निर्मोकैः
चतुर्थीनिर्मोकायनिर्मोकाभ्याम्निर्मोकेभ्यः
पञ्चमीनिर्मोकात् / निर्मोकाद्निर्मोकाभ्याम्निर्मोकेभ्यः
षष्ठीनिर्मोकस्यनिर्मोकयोःनिर्मोकाणाम्
सप्तमीनिर्मोकेनिर्मोकयोःनिर्मोकेषु
सम्बोधनहे निर्मोकहे निर्मोकौहे निर्मोकाः

अर्थ: मुक्त करना, स्वतंत्र करना
संस्कृत: पर्याय: कञ्चुक

📚 अमरकोश में:
• केंचुली (१.८.११) — पर्याय: कंचुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬