🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:47:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्वचन (नपुंसकलिङ्ग)

उक्ति, उच्चारण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्वचनम्निर्वचनेनिर्वचनानि
द्वितीयानिर्वचनम्निर्वचनेनिर्वचनानि
तृतीयानिर्वचनेननिर्वचनाभ्याम्निर्वचनैः
चतुर्थीनिर्वचनायनिर्वचनाभ्याम्निर्वचनेभ्यः
पञ्चमीनिर्वचनात् / निर्वचनाद्निर्वचनाभ्याम्निर्वचनेभ्यः
षष्ठीनिर्वचनस्यनिर्वचनयोःनिर्वचनानाम्
सप्तमीनिर्वचनेनिर्वचनयोःनिर्वचनेषु
सम्बोधनहे निर्वचनहे निर्वचनेहे निर्वचनानि

अर्थ: उक्ति, उच्चारण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬