🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:21:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निर्वृत (पुंलिङ्ग)

संतृप्त, संतुष्ट, प्रसन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्वृतःनिर्वृतौनिर्वृताः
द्वितीयानिर्वृतम्निर्वृतौनिर्वृतान्
तृतीयानिर्वृतेननिर्वृताभ्याम्निर्वृतैः
चतुर्थीनिर्वृतायनिर्वृताभ्याम्निर्वृतेभ्यः
पञ्चमीनिर्वृतात् / निर्वृताद्निर्वृताभ्याम्निर्वृतेभ्यः
षष्ठीनिर्वृतस्यनिर्वृतयोःनिर्वृतानाम्
सप्तमीनिर्वृतेनिर्वृतयोःनिर्वृतेषु
सम्बोधनहे निर्वृतहे निर्वृतौहे निर्वृताः

अर्थ: संतृप्त, संतुष्ट, प्रसन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निर्वृत (नपुंसकलिङ्ग)

संतृप्त, संतुष्ट, प्रसन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिर्वृतम्निर्वृतेनिर्वृतानि
द्वितीयानिर्वृतम्निर्वृतेनिर्वृतानि
तृतीयानिर्वृतेननिर्वृताभ्याम्निर्वृतैः
चतुर्थीनिर्वृतायनिर्वृताभ्याम्निर्वृतेभ्यः
पञ्चमीनिर्वृतात् / निर्वृताद्निर्वृताभ्याम्निर्वृतेभ्यः
षष्ठीनिर्वृतस्यनिर्वृतयोःनिर्वृतानाम्
सप्तमीनिर्वृतेनिर्वृतयोःनिर्वृतेषु
सम्बोधनहे निर्वृतहे निर्वृतेहे निर्वृतानि

अर्थ: संतृप्त, संतुष्ट, प्रसन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬