🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:16:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निशब्द (पुंलिङ्ग)

निश् (रात) + अब्द (बादल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिशब्दःनिशब्दौनिशब्दाः
द्वितीयानिशब्दम्निशब्दौनिशब्दान्
तृतीयानिशब्देननिशब्दाभ्याम्निशब्दैः
चतुर्थीनिशब्दायनिशब्दाभ्याम्निशब्देभ्यः
पञ्चमीनिशब्दात् / निशब्दाद्निशब्दाभ्याम्निशब्देभ्यः
षष्ठीनिशब्दस्यनिशब्दयोःनिशब्दानाम्
सप्तमीनिशब्देनिशब्दयोःनिशब्देषु
सम्बोधनहे निशब्दहे निशब्दौहे निशब्दाः

अर्थ: निश् (रात) + अब्द (बादल)
English: speechless, silent, Kir. (cf. निः-श्).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निशब्द (नपुंसकलिङ्ग)

निश् (रात) + अब्द (बादल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिशब्दम्निशब्देनिशब्दानि
द्वितीयानिशब्दम्निशब्देनिशब्दानि
तृतीयानिशब्देननिशब्दाभ्याम्निशब्दैः
चतुर्थीनिशब्दायनिशब्दाभ्याम्निशब्देभ्यः
पञ्चमीनिशब्दात् / निशब्दाद्निशब्दाभ्याम्निशब्देभ्यः
षष्ठीनिशब्दस्यनिशब्दयोःनिशब्दानाम्
सप्तमीनिशब्देनिशब्दयोःनिशब्देषु
सम्बोधनहे निशब्दहे निशब्देहे निशब्दानि

अर्थ: निश् (रात) + अब्द (बादल)
English: speechless, silent, Kir. (cf. निः-श्).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें