🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निषाद (पुंलिङ्ग)

भारत की एक जंगली आदिम जाति, जैसे शिकारी, मछुवे आदि, पहाड़ी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिषादःनिषादौनिषादाः
द्वितीयानिषादम्निषादौनिषादान्
तृतीयानिषादेननिषादाभ्याम्निषादैः
चतुर्थीनिषादायनिषादाभ्याम्निषादेभ्यः
पञ्चमीनिषादात् / निषादाद्निषादाभ्याम्निषादेभ्यः
षष्ठीनिषादस्यनिषादयोःनिषादानाम्
सप्तमीनिषादेनिषादयोःनिषादेषु
सम्बोधनहे निषादहे निषादौहे निषादाः

अर्थ: भारत की एक जंगली आदिम जाति, जैसे शिकारी, मछुवे आदि, पहाड़ी
संस्कृत: पर्याय: चण्डाल, प्लव, मातङ्ग, दिवाकीर्ति, जनङ्गम

📚 अमरकोश में:
• निषाद, ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, धैवत और पंचम (१.७.१) — पर्याय: ऋषभ, गान्धार, षड्ज, मध्यम, धैवत, पंचम
• चाण्डाल के और नाम (२.१०.२०) — पर्याय: श्वपच, अन्तेवासी, चाण्डाल, पुक्कस, किरात, शबर, पुलिन्द

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें