🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:29:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निषेध्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिषेध्यःनिषेध्यौनिषेध्याः
द्वितीयानिषेध्यम्निषेध्यौनिषेध्यान्
तृतीयानिषेध्येननिषेध्याभ्याम्निषेध्यैः
चतुर्थीनिषेध्यायनिषेध्याभ्याम्निषेध्येभ्यः
पञ्चमीनिषेध्यात् / निषेध्याद्निषेध्याभ्याम्निषेध्येभ्यः
षष्ठीनिषेध्यस्यनिषेध्ययोःनिषेध्यानाम्
सप्तमीनिषेध्येनिषेध्ययोःनिषेध्येषु
सम्बोधनहे निषेध्यहे निषेध्यौहे निषेध्याः

अर्थ: —
English: to be kept back or prohibited or hindered, Yājñ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निषेध्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिषेध्यम्निषेध्येनिषेध्यानि
द्वितीयानिषेध्यम्निषेध्येनिषेध्यानि
तृतीयानिषेध्येननिषेध्याभ्याम्निषेध्यैः
चतुर्थीनिषेध्यायनिषेध्याभ्याम्निषेध्येभ्यः
पञ्चमीनिषेध्यात् / निषेध्याद्निषेध्याभ्याम्निषेध्येभ्यः
षष्ठीनिषेध्यस्यनिषेध्ययोःनिषेध्यानाम्
सप्तमीनिषेध्येनिषेध्ययोःनिषेध्येषु
सम्बोधनहे निषेध्यहे निषेध्येहे निषेध्यानि

अर्थ: —
English: to be kept back or prohibited or hindered, Yājñ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬