🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:45:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निष्ठ (पुंलिङ्ग)

अन्दर रहने वाला, स्थित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिष्ठःनिष्ठौनिष्ठाः
द्वितीयानिष्ठम्निष्ठौनिष्ठान्
तृतीयानिष्ठेननिष्ठाभ्याम्निष्ठैः
चतुर्थीनिष्ठायनिष्ठाभ्याम्निष्ठेभ्यः
पञ्चमीनिष्ठात् / निष्ठाद्निष्ठाभ्याम्निष्ठेभ्यः
षष्ठीनिष्ठस्यनिष्ठयोःनिष्ठानाम्
सप्तमीनिष्ठेनिष्ठयोःनिष्ठेषु
सम्बोधनहे निष्ठहे निष्ठौहे निष्ठाः

अर्थ: अन्दर रहने वाला, स्थित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निष्ठ (नपुंसकलिङ्ग)

अन्दर रहने वाला, स्थित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिष्ठम्निष्ठेनिष्ठानि
द्वितीयानिष्ठम्निष्ठेनिष्ठानि
तृतीयानिष्ठेननिष्ठाभ्याम्निष्ठैः
चतुर्थीनिष्ठायनिष्ठाभ्याम्निष्ठेभ्यः
पञ्चमीनिष्ठात् / निष्ठाद्निष्ठाभ्याम्निष्ठेभ्यः
षष्ठीनिष्ठस्यनिष्ठयोःनिष्ठानाम्
सप्तमीनिष्ठेनिष्ठयोःनिष्ठेषु
सम्बोधनहे निष्ठहे निष्ठेहे निष्ठानि

अर्थ: अन्दर रहने वाला, स्थित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें