🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:08:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निष्ण (पुंलिङ्ग)

चतुर, कुशल, विज्ञ, दक्ष, सुपरिचित, विशेषज्ञ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिष्णःनिष्णौनिष्णाः
द्वितीयानिष्णम्निष्णौनिष्णान्
तृतीयानिष्णेननिष्णाभ्याम्निष्णैः
चतुर्थीनिष्णायनिष्णाभ्याम्निष्णेभ्यः
पञ्चमीनिष्णात् / निष्णाद्निष्णाभ्याम्निष्णेभ्यः
षष्ठीनिष्णस्यनिष्णयोःनिष्णानाम्
सप्तमीनिष्णेनिष्णयोःनिष्णेषु
सम्बोधनहे निष्णहे निष्णौहे निष्णाः

अर्थ: चतुर, कुशल, विज्ञ, दक्ष, सुपरिचित, विशेषज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निष्ण (नपुंसकलिङ्ग)

चतुर, कुशल, विज्ञ, दक्ष, सुपरिचित, विशेषज्ञ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिष्णम्निष्णेनिष्णानि
द्वितीयानिष्णम्निष्णेनिष्णानि
तृतीयानिष्णेननिष्णाभ्याम्निष्णैः
चतुर्थीनिष्णायनिष्णाभ्याम्निष्णेभ्यः
पञ्चमीनिष्णात् / निष्णाद्निष्णाभ्याम्निष्णेभ्यः
षष्ठीनिष्णस्यनिष्णयोःनिष्णानाम्
सप्तमीनिष्णेनिष्णयोःनिष्णेषु
सम्बोधनहे निष्णहे निष्णेहे निष्णानि

अर्थ: चतुर, कुशल, विज्ञ, दक्ष, सुपरिचित, विशेषज्ञ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें