🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:19:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निस्तल (पुंलिङ्ग)

गोल, वर्तुलाकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिस्तलःनिस्तलौनिस्तलाः
द्वितीयानिस्तलम्निस्तलौनिस्तलान्
तृतीयानिस्तलेननिस्तलाभ्याम्निस्तलैः
चतुर्थीनिस्तलायनिस्तलाभ्याम्निस्तलेभ्यः
पञ्चमीनिस्तलात् / निस्तलाद्निस्तलाभ्याम्निस्तलेभ्यः
षष्ठीनिस्तलस्यनिस्तलयोःनिस्तलानाम्
सप्तमीनिस्तलेनिस्तलयोःनिस्तलेषु
सम्बोधनहे निस्तलहे निस्तलौहे निस्तलाः

अर्थ: गोल, वर्तुलाकार
संस्कृत: पर्याय: वर्तुल, वृत्त

📚 अमरकोश में:
• गोल (३.१.६८) — पर्याय: वर्तुल, वृत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

निस्तल (नपुंसकलिङ्ग)

गोल, वर्तुलाकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिस्तलम्निस्तलेनिस्तलानि
द्वितीयानिस्तलम्निस्तलेनिस्तलानि
तृतीयानिस्तलेननिस्तलाभ्याम्निस्तलैः
चतुर्थीनिस्तलायनिस्तलाभ्याम्निस्तलेभ्यः
पञ्चमीनिस्तलात् / निस्तलाद्निस्तलाभ्याम्निस्तलेभ्यः
षष्ठीनिस्तलस्यनिस्तलयोःनिस्तलानाम्
सप्तमीनिस्तलेनिस्तलयोःनिस्तलेषु
सम्बोधनहे निस्तलहे निस्तलेहे निस्तलानि

अर्थ: गोल, वर्तुलाकार
संस्कृत: पर्याय: वर्तुल, वृत्त

📚 अमरकोश में:
• गोल (३.१.६८) — पर्याय: वर्तुल, वृत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें