🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:51:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

निस्राव (पुंलिङ्ग)

सरिता, धारा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानिस्रावःनिस्रावौनिस्रावाः
द्वितीयानिस्रावम्निस्रावौनिस्रावान्
तृतीयानिस्रावेणनिस्रावाभ्याम्निस्रावैः
चतुर्थीनिस्रावायनिस्रावाभ्याम्निस्रावेभ्यः
पञ्चमीनिस्रावात् / निस्रावाद्निस्रावाभ्याम्निस्रावेभ्यः
षष्ठीनिस्रावस्यनिस्रावयोःनिस्रावाणाम्
सप्तमीनिस्रावेनिस्रावयोःनिस्रावेषु
सम्बोधनहे निस्रावहे निस्रावौहे निस्रावाः

अर्थ: सरिता, धारा
संस्कृत: पर्याय: मासर, आचाम

📚 अमरकोश में:
• भात का माँड (२.९.५०) — पर्याय: मासर, आचाम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬