🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:24:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नीतार्थ (पुंलिङ्ग)

नीत (ले जाया गया, संचालित) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानीतार्थःनीतार्थौनीतार्थाः
द्वितीयानीतार्थम्नीतार्थौनीतार्थान्
तृतीयानीतार्थेननीतार्थाभ्याम्नीतार्थैः
चतुर्थीनीतार्थायनीतार्थाभ्याम्नीतार्थेभ्यः
पञ्चमीनीतार्थात् / नीतार्थाद्नीतार्थाभ्याम्नीतार्थेभ्यः
षष्ठीनीतार्थस्यनीतार्थयोःनीतार्थानाम्
सप्तमीनीतार्थेनीतार्थयोःनीतार्थेषु
सम्बोधनहे नीतार्थहे नीतार्थौहे नीतार्थाः

अर्थ: नीत (ले जाया गया, संचालित) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)
English: of plain or clear meaning, Nyāyas. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नीतार्थ (नपुंसकलिङ्ग)

नीत (ले जाया गया, संचालित) + अर्थ ((क) मामला, व्यापार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानीतार्थम्नीतार्थेनीतार्थानि
द्वितीयानीतार्थम्नीतार्थेनीतार्थानि
तृतीयानीतार्थेननीतार्थाभ्याम्नीतार्थैः
चतुर्थीनीतार्थायनीतार्थाभ्याम्नीतार्थेभ्यः
पञ्चमीनीतार्थात् / नीतार्थाद्नीतार्थाभ्याम्नीतार्थेभ्यः
षष्ठीनीतार्थस्यनीतार्थयोःनीतार्थानाम्
सप्तमीनीतार्थेनीतार्थयोःनीतार्थेषु
सम्बोधनहे नीतार्थहे नीतार्थेहे नीतार्थानि

अर्थ: नीत (ले जाया गया, संचालित) + अर्थ ((क) मामला, व्यापार)
English: of plain or clear meaning, Nyāyas. Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें