🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:22:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नीरोग (पुंलिङ्ग)

रोग या बीमारी से मुक्त, स्वस्थ, अरोगी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानीरोगःनीरोगौनीरोगाः
द्वितीयानीरोगम्नीरोगौनीरोगान्
तृतीयानीरोगेणनीरोगाभ्याम्नीरोगैः
चतुर्थीनीरोगायनीरोगाभ्याम्नीरोगेभ्यः
पञ्चमीनीरोगात् / नीरोगाद्नीरोगाभ्याम्नीरोगेभ्यः
षष्ठीनीरोगस्यनीरोगयोःनीरोगाणाम्
सप्तमीनीरोगेनीरोगयोःनीरोगेषु
सम्बोधनहे नीरोगहे नीरोगौहे नीरोगाः

अर्थ: रोग या बीमारी से मुक्त, स्वस्थ, अरोगी

📚 अमरकोश में:
• पटु (३.३.४६) — पर्याय: कुशल, तेज़
• वार्त (३.३.८३) — पर्याय: निःसार
• कल्य (३.३.१६८) — पर्याय: तैयार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नीरोग (नपुंसकलिङ्ग)

रोग या बीमारी से मुक्त, स्वस्थ, अरोगी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानीरोगम्नीरोगेनीरोगाणि
द्वितीयानीरोगम्नीरोगेनीरोगाणि
तृतीयानीरोगेणनीरोगाभ्याम्नीरोगैः
चतुर्थीनीरोगायनीरोगाभ्याम्नीरोगेभ्यः
पञ्चमीनीरोगात् / नीरोगाद्नीरोगाभ्याम्नीरोगेभ्यः
षष्ठीनीरोगस्यनीरोगयोःनीरोगाणाम्
सप्तमीनीरोगेनीरोगयोःनीरोगेषु
सम्बोधनहे नीरोगहे नीरोगेहे नीरोगाणि

अर्थ: रोग या बीमारी से मुक्त, स्वस्थ, अरोगी

📚 अमरकोश में:
• पटु (३.३.४६) — पर्याय: कुशल, तेज़
• वार्त (३.३.८३) — पर्याय: निःसार
• कल्य (३.३.१६८) — पर्याय: तैयार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें