🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:00:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नूत्न (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानूत्नःनूत्नौनूत्नाः
द्वितीयानूत्नम्नूत्नौनूत्नान्
तृतीयानूत्नेननूत्नाभ्याम्नूत्नैः
चतुर्थीनूत्नायनूत्नाभ्याम्नूत्नेभ्यः
पञ्चमीनूत्नात् / नूत्नाद्नूत्नाभ्याम्नूत्नेभ्यः
षष्ठीनूत्नस्यनूत्नयोःनूत्नानाम्
सप्तमीनूत्नेनूत्नयोःनूत्नेषु
सम्बोधनहे नूत्नहे नूत्नौहे नूत्नाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: प्रत्यग्र, अभिनव, नव्य, नवीन, नूतन
English: = नू॑तन, RV.; BhP.

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नूत्न (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानूत्नम्नूत्नेनूत्नानि
द्वितीयानूत्नम्नूत्नेनूत्नानि
तृतीयानूत्नेननूत्नाभ्याम्नूत्नैः
चतुर्थीनूत्नायनूत्नाभ्याम्नूत्नेभ्यः
पञ्चमीनूत्नात् / नूत्नाद्नूत्नाभ्याम्नूत्नेभ्यः
षष्ठीनूत्नस्यनूत्नयोःनूत्नानाम्
सप्तमीनूत्नेनूत्नयोःनूत्नेषु
सम्बोधनहे नूत्नहे नूत्नेहे नूत्नानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: प्रत्यग्र, अभिनव, नव्य, नवीन, नूतन
English: = नू॑तन, RV.; BhP.

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें