🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:58:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नृत्त (नपुंसकलिङ्ग)

नाच, अभिनय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानृत्तम्नृत्तेनृत्तानि
द्वितीयानृत्तम्नृत्तेनृत्तानि
तृतीयानृत्तेननृत्ताभ्याम्नृत्तैः
चतुर्थीनृत्तायनृत्ताभ्याम्नृत्तेभ्यः
पञ्चमीनृत्तात् / नृत्ताद्नृत्ताभ्याम्नृत्तेभ्यः
षष्ठीनृत्तस्यनृत्तयोःनृत्तानाम्
सप्तमीनृत्तेनृत्तयोःनृत्तेषु
सम्बोधनहे नृत्तहे नृत्तेहे नृत्तानि

अर्थ: नाच, अभिनय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नृत्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानृत्तःनृत्तौनृत्ताः
द्वितीयानृत्तम्नृत्तौनृत्तान्
तृतीयानृत्तेननृत्ताभ्याम्नृत्तैः
चतुर्थीनृत्तायनृत्ताभ्याम्नृत्तेभ्यः
पञ्चमीनृत्तात् / नृत्ताद्नृत्ताभ्याम्नृत्तेभ्यः
षष्ठीनृत्तस्यनृत्तयोःनृत्तानाम्
सप्तमीनृत्तेनृत्तयोःनृत्तेषु
सम्बोधनहे नृत्तहे नृत्तौहे नृत्ताः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें