🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:14:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नृपत्नी (स्त्रीलिङ्ग)

नृ (मनुष्य, एक व्यक्ति) + पत्नी (सहधर्मिणी, भार्या)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानृपत्नीनृपत्न्यौनृपत्न्यः
द्वितीयानृपत्नीम्नृपत्न्यौनृपत्नीः
तृतीयानृपत्न्यानृपत्नीभ्याम्नृपत्नीभिः
चतुर्थीनृपत्न्यैनृपत्नीभ्याम्नृपत्नीभ्यः
पञ्चमीनृपत्न्याःनृपत्नीभ्याम्नृपत्नीभ्यः
षष्ठीनृपत्न्याःनृपत्न्योःनृपत्नीनाम्
सप्तमीनृपत्न्याम्नृपत्न्योःनृपत्नीषु
सम्बोधनहे नृपत्निहे नृपत्न्यौहे नृपत्न्यः

अर्थ: नृ (मनुष्य, एक व्यक्ति) + पत्नी (सहधर्मिणी, भार्या)
English: a king's wife, queen, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬