🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:25:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नृशंस (पुंलिङ्ग)

दुष्ट, द्वेषपूर्ण, क्रूर, उपद्रवी, कमीना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानृशंसःनृशंसौनृशंसाः
द्वितीयानृशंसम्नृशंसौनृशंसान्
तृतीयानृशंसेननृशंसाभ्याम्नृशंसैः
चतुर्थीनृशंसायनृशंसाभ्याम्नृशंसेभ्यः
पञ्चमीनृशंसात् / नृशंसाद्नृशंसाभ्याम्नृशंसेभ्यः
षष्ठीनृशंसस्यनृशंसयोःनृशंसानाम्
सप्तमीनृशंसेनृशंसयोःनृशंसेषु
सम्बोधनहे नृशंसहे नृशंसौहे नृशंसाः

अर्थ: दुष्ट, द्वेषपूर्ण, क्रूर, उपद्रवी, कमीना
संस्कृत: पर्याय: घातुक, क्रूर, पाप, क्षुद्र, शार्वर

📚 अमरकोश में:
• क्रूर (३.१.४७) — पर्याय: घातुक, क्रूर, पाप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नृशंस (नपुंसकलिङ्ग)

दुष्ट, द्वेषपूर्ण, क्रूर, उपद्रवी, कमीना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानृशंसम्नृशंसेनृशंसानि
द्वितीयानृशंसम्नृशंसेनृशंसानि
तृतीयानृशंसेननृशंसाभ्याम्नृशंसैः
चतुर्थीनृशंसायनृशंसाभ्याम्नृशंसेभ्यः
पञ्चमीनृशंसात् / नृशंसाद्नृशंसाभ्याम्नृशंसेभ्यः
षष्ठीनृशंसस्यनृशंसयोःनृशंसानाम्
सप्तमीनृशंसेनृशंसयोःनृशंसेषु
सम्बोधनहे नृशंसहे नृशंसेहे नृशंसानि

अर्थ: दुष्ट, द्वेषपूर्ण, क्रूर, उपद्रवी, कमीना
संस्कृत: पर्याय: घातुक, क्रूर, पाप, क्षुद्र, शार्वर

📚 अमरकोश में:
• क्रूर (३.१.४७) — पर्याय: घातुक, क्रूर, पाप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें