🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:09:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नृशंस्य (पुंलिङ्ग)

नृ (मनुष्य, एक व्यक्ति) + शंस्य (प्रशंसा के योग्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानृशंस्यःनृशंस्यौनृशंस्याः
द्वितीयानृशंस्यम्नृशंस्यौनृशंस्यान्
तृतीयानृशंस्येननृशंस्याभ्याम्नृशंस्यैः
चतुर्थीनृशंस्यायनृशंस्याभ्याम्नृशंस्येभ्यः
पञ्चमीनृशंस्यात् / नृशंस्याद्नृशंस्याभ्याम्नृशंस्येभ्यः
षष्ठीनृशंस्यस्यनृशंस्ययोःनृशंस्यानाम्
सप्तमीनृशंस्येनृशंस्ययोःनृशंस्येषु
सम्बोधनहे नृशंस्यहे नृशंस्यौहे नृशंस्याः

अर्थ: नृ (मनुष्य, एक व्यक्ति) + शंस्य (प्रशंसा के योग्य)
English: malicious, mischievous, vile, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नृशंस्य (नपुंसकलिङ्ग)

नृ (मनुष्य, एक व्यक्ति) + शंस्य (प्रशंसा के योग्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानृशंस्यम्नृशंस्येनृशंस्यानि
द्वितीयानृशंस्यम्नृशंस्येनृशंस्यानि
तृतीयानृशंस्येननृशंस्याभ्याम्नृशंस्यैः
चतुर्थीनृशंस्यायनृशंस्याभ्याम्नृशंस्येभ्यः
पञ्चमीनृशंस्यात् / नृशंस्याद्नृशंस्याभ्याम्नृशंस्येभ्यः
षष्ठीनृशंस्यस्यनृशंस्ययोःनृशंस्यानाम्
सप्तमीनृशंस्येनृशंस्ययोःनृशंस्येषु
सम्बोधनहे नृशंस्यहे नृशंस्येहे नृशंस्यानि

अर्थ: नृ (मनुष्य, एक व्यक्ति) + शंस्य (प्रशंसा के योग्य)
English: malicious, mischievous, vile, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें