🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:58:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नेत्रज (नपुंसकलिङ्ग)

आँसू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानेत्रजम्नेत्रजेनेत्रजानि
द्वितीयानेत्रजम्नेत्रजेनेत्रजानि
तृतीयानेत्रजेननेत्रजाभ्याम्नेत्रजैः
चतुर्थीनेत्रजायनेत्रजाभ्याम्नेत्रजेभ्यः
पञ्चमीनेत्रजात् / नेत्रजाद्नेत्रजाभ्याम्नेत्रजेभ्यः
षष्ठीनेत्रजस्यनेत्रजयोःनेत्रजानाम्
सप्तमीनेत्रजेनेत्रजयोःनेत्रजेषु
सम्बोधनहे नेत्रजहे नेत्रजेहे नेत्रजानि

अर्थ: आँसू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नेत्रज (पुंलिङ्ग)

आँसू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानेत्रजःनेत्रजौनेत्रजाः
द्वितीयानेत्रजम्नेत्रजौनेत्रजान्
तृतीयानेत्रजेननेत्रजाभ्याम्नेत्रजैः
चतुर्थीनेत्रजायनेत्रजाभ्याम्नेत्रजेभ्यः
पञ्चमीनेत्रजात् / नेत्रजाद्नेत्रजाभ्याम्नेत्रजेभ्यः
षष्ठीनेत्रजस्यनेत्रजयोःनेत्रजानाम्
सप्तमीनेत्रजेनेत्रजयोःनेत्रजेषु
सम्बोधनहे नेत्रजहे नेत्रजौहे नेत्रजाः

अर्थ: आँसू
English: ‘eye-born’ (with or sc. वारि)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें