🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:51:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नेमी (स्त्रीलिङ्ग)

परिधि, पहिये का घेरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानेमीनेम्यौनेम्यः
द्वितीयानेमीम्नेम्यौनेमीः
तृतीयानेम्यानेमीभ्याम्नेमीभिः
चतुर्थीनेम्यैनेमीभ्याम्नेमीभ्यः
पञ्चमीनेम्याःनेमीभ्याम्नेमीभ्यः
षष्ठीनेम्याःनेम्योःनेमीनाम्
सप्तमीनेम्याम्नेम्योःनेमीषु
सम्बोधनहे नेमिहे नेम्यौहे नेम्यः

अर्थ: परिधि, पहिये का घेरा

📚 अमरकोश में:
• तिनसा (तिनिश) के नाम (२.४.२६) — पर्याय: स्यन्दन, रथद्रु, अतिमुक्तक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें