🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:17:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नैरृत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानैरृतःनैरृतौनैरृताः
द्वितीयानैरृतम्नैरृतौनैरृतान्
तृतीयानैरृतेननैरृताभ्याम्नैरृतैः
चतुर्थीनैरृतायनैरृताभ्याम्नैरृतेभ्यः
पञ्चमीनैरृतात् / नैरृताद्नैरृताभ्याम्नैरृतेभ्यः
षष्ठीनैरृतस्यनैरृतयोःनैरृतानाम्
सप्तमीनैरृतेनैरृतयोःनैरृतेषु
सम्बोधनहे नैरृतहे नैरृतौहे नैरृताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: राक्षस, कौणप, क्रव्याद्, क्रव्याद, अस्रप
English: belonging or consecrated to Nirṛti (q.v.), AV.; ŚBr. &c.

📚 अमरकोश में:
• राक्षस के और नाम (१.१.७३) — पर्याय: यातुधान, पुण्यजन, यातु, रक्षस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नैरृत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानैरृतम्नैरृतेनैरृतानि
द्वितीयानैरृतम्नैरृतेनैरृतानि
तृतीयानैरृतेननैरृताभ्याम्नैरृतैः
चतुर्थीनैरृतायनैरृताभ्याम्नैरृतेभ्यः
पञ्चमीनैरृतात् / नैरृताद्नैरृताभ्याम्नैरृतेभ्यः
षष्ठीनैरृतस्यनैरृतयोःनैरृतानाम्
सप्तमीनैरृतेनैरृतयोःनैरृतेषु
सम्बोधनहे नैरृतहे नैरृतेहे नैरृतानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: राक्षस, कौणप, क्रव्याद्, क्रव्याद, अस्रप
English: belonging or consecrated to Nirṛti (q.v.), AV.; ŚBr. &c.

📚 अमरकोश में:
• राक्षस के और नाम (१.१.७३) — पर्याय: यातुधान, पुण्यजन, यातु, रक्षस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें