🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:48:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

न्यक्ष (पुंलिङ्ग)

नीच, अधम, दुष्ट, कमीना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमान्यक्षःन्यक्षौन्यक्षाः
द्वितीयान्यक्षम्न्यक्षौन्यक्षान्
तृतीयान्यक्षेणन्यक्षाभ्याम्न्यक्षैः
चतुर्थीन्यक्षायन्यक्षाभ्याम्न्यक्षेभ्यः
पञ्चमीन्यक्षात् / न्यक्षाद्न्यक्षाभ्याम्न्यक्षेभ्यः
षष्ठीन्यक्षस्यन्यक्षयोःन्यक्षाणाम्
सप्तमीन्यक्षेन्यक्षयोःन्यक्षेषु
सम्बोधनहे न्यक्षहे न्यक्षौहे न्यक्षाः

अर्थ: नीच, अधम, दुष्ट, कमीना
संस्कृत: पर्याय: वृत्तान्त, मात्र, अथो, अथ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

न्यक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

नीच, अधम, दुष्ट, कमीना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमान्यक्षम्न्यक्षेन्यक्षाणि
द्वितीयान्यक्षम्न्यक्षेन्यक्षाणि
तृतीयान्यक्षेणन्यक्षाभ्याम्न्यक्षैः
चतुर्थीन्यक्षायन्यक्षाभ्याम्न्यक्षेभ्यः
पञ्चमीन्यक्षात् / न्यक्षाद्न्यक्षाभ्याम्न्यक्षेभ्यः
षष्ठीन्यक्षस्यन्यक्षयोःन्यक्षाणाम्
सप्तमीन्यक्षेन्यक्षयोःन्यक्षेषु
सम्बोधनहे न्यक्षहे न्यक्षेहे न्यक्षाणि

अर्थ: नीच, अधम, दुष्ट, कमीना
संस्कृत: पर्याय: वृत्तान्त, मात्र, अथो, अथ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें