🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:23:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

न्यस्त (पुंलिङ्ग)

डाला हुआ, फेंका हुआ, लिटाया हुआ, जमा किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमान्यस्तःन्यस्तौन्यस्ताः
द्वितीयान्यस्तम्न्यस्तौन्यस्तान्
तृतीयान्यस्तेनन्यस्ताभ्याम्न्यस्तैः
चतुर्थीन्यस्तायन्यस्ताभ्याम्न्यस्तेभ्यः
पञ्चमीन्यस्तात् / न्यस्ताद्न्यस्ताभ्याम्न्यस्तेभ्यः
षष्ठीन्यस्तस्यन्यस्तयोःन्यस्तानाम्
सप्तमीन्यस्तेन्यस्तयोःन्यस्तेषु
सम्बोधनहे न्यस्तहे न्यस्तौहे न्यस्ताः

अर्थ: डाला हुआ, फेंका हुआ, लिटाया हुआ, जमा किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: निसृष्ट

📚 अमरकोश में:
• रखा/सौंपा हुआ (३.१.८७) — पर्याय: निसृष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

न्यस्त (नपुंसकलिङ्ग)

डाला हुआ, फेंका हुआ, लिटाया हुआ, जमा किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमान्यस्तम्न्यस्तेन्यस्तानि
द्वितीयान्यस्तम्न्यस्तेन्यस्तानि
तृतीयान्यस्तेनन्यस्ताभ्याम्न्यस्तैः
चतुर्थीन्यस्तायन्यस्ताभ्याम्न्यस्तेभ्यः
पञ्चमीन्यस्तात् / न्यस्ताद्न्यस्ताभ्याम्न्यस्तेभ्यः
षष्ठीन्यस्तस्यन्यस्तयोःन्यस्तानाम्
सप्तमीन्यस्तेन्यस्तयोःन्यस्तेषु
सम्बोधनहे न्यस्तहे न्यस्तेहे न्यस्तानि

अर्थ: डाला हुआ, फेंका हुआ, लिटाया हुआ, जमा किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: निसृष्ट

📚 अमरकोश में:
• रखा/सौंपा हुआ (३.१.८७) — पर्याय: निसृष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें