🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:18:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

न्यासकार (पुंलिङ्ग)

न्यास (अतः कोई भी छाप, चिह्न) + कार (कृत्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमान्यासकारःन्यासकारौन्यासकाराः
द्वितीयान्यासकारम्न्यासकारौन्यासकारान्
तृतीयान्यासकारेणन्यासकाराभ्याम्न्यासकारैः
चतुर्थीन्यासकारायन्यासकाराभ्याम्न्यासकारेभ्यः
पञ्चमीन्यासकारात् / न्यासकाराद्न्यासकाराभ्याम्न्यासकारेभ्यः
षष्ठीन्यासकारस्यन्यासकारयोःन्यासकाराणाम्
सप्तमीन्यासकारेन्यासकारयोःन्यासकारेषु
सम्बोधनहे न्यासकारहे न्यासकारौहे न्यासकाराः

अर्थ: न्यास (अतः कोई भी छाप, चिह्न) + कार (कृत्य)
English: the author of the Comm. on Kāś. called Nyāsa i.e. Jinêndra-buddhi

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬