🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:35:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

न्यूनतर (पुंलिङ्ग)

न्यून (सदोष, घटिया) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमान्यूनतरःन्यूनतरौन्यूनतराः
द्वितीयान्यूनतरम्न्यूनतरौन्यूनतरान्
तृतीयान्यूनतरेणन्यूनतराभ्याम्न्यूनतरैः
चतुर्थीन्यूनतरायन्यूनतराभ्याम्न्यूनतरेभ्यः
पञ्चमीन्यूनतरात् / न्यूनतराद्न्यूनतराभ्याम्न्यूनतरेभ्यः
षष्ठीन्यूनतरस्यन्यूनतरयोःन्यूनतराणाम्
सप्तमीन्यूनतरेन्यूनतरयोःन्यूनतरेषु
सम्बोधनहे न्यूनतरहे न्यूनतरौहे न्यूनतराः

अर्थ: न्यून (सदोष, घटिया) + तर (पार जाना, पार करना)
English: falling below a standard, Divyâv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

न्यूनतर (नपुंसकलिङ्ग)

न्यून (सदोष, घटिया) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमान्यूनतरम्न्यूनतरेन्यूनतराणि
द्वितीयान्यूनतरम्न्यूनतरेन्यूनतराणि
तृतीयान्यूनतरेणन्यूनतराभ्याम्न्यूनतरैः
चतुर्थीन्यूनतरायन्यूनतराभ्याम्न्यूनतरेभ्यः
पञ्चमीन्यूनतरात् / न्यूनतराद्न्यूनतराभ्याम्न्यूनतरेभ्यः
षष्ठीन्यूनतरस्यन्यूनतरयोःन्यूनतराणाम्
सप्तमीन्यूनतरेन्यूनतरयोःन्यूनतरेषु
सम्बोधनहे न्यूनतरहे न्यूनतरेहे न्यूनतराणि

अर्थ: न्यून (सदोष, घटिया) + तर (पार जाना, पार करना)
English: falling below a standard, Divyâv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें