🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:07:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पक्षक (पुंलिङ्ग)

चोर दरवाजा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापक्षकःपक्षकौपक्षकाः
द्वितीयापक्षकम्पक्षकौपक्षकान्
तृतीयापक्षकेणपक्षकाभ्याम्पक्षकैः
चतुर्थीपक्षकायपक्षकाभ्याम्पक्षकेभ्यः
पञ्चमीपक्षकात् / पक्षकाद्पक्षकाभ्याम्पक्षकेभ्यः
षष्ठीपक्षकस्यपक्षकयोःपक्षकाणाम्
सप्तमीपक्षकेपक्षकयोःपक्षकेषु
सम्बोधनहे पक्षकहे पक्षकौहे पक्षकाः

अर्थ: चोर दरवाजा
संस्कृत: पर्याय: पक्षद्वार

📚 अमरकोश में:
• बगल का द्वार (२.२.१४) — पर्याय: पक्षद्वार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पक्षक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापक्षकम्पक्षकेपक्षकाणि
द्वितीयापक्षकम्पक्षकेपक्षकाणि
तृतीयापक्षकेणपक्षकाभ्याम्पक्षकैः
चतुर्थीपक्षकायपक्षकाभ्याम्पक्षकेभ्यः
पञ्चमीपक्षकात् / पक्षकाद्पक्षकाभ्याम्पक्षकेभ्यः
षष्ठीपक्षकस्यपक्षकयोःपक्षकाणाम्
सप्तमीपक्षकेपक्षकयोःपक्षकेषु
सम्बोधनहे पक्षकहे पक्षकेहे पक्षकाणि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: पक्षद्वार

📚 अमरकोश में:
• बगल का द्वार (२.२.१४) — पर्याय: पक्षद्वार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें