🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:27:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पक्षत्व (नपुंसकलिङ्ग)

पक्ष (श्रेणी, समुदाय) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापक्षत्वम्पक्षत्वेपक्षत्वानि
द्वितीयापक्षत्वम्पक्षत्वेपक्षत्वानि
तृतीयापक्षत्वेनपक्षत्वाभ्याम्पक्षत्वैः
चतुर्थीपक्षत्वायपक्षत्वाभ्याम्पक्षत्वेभ्यः
पञ्चमीपक्षत्वात् / पक्षत्वाद्पक्षत्वाभ्याम्पक्षत्वेभ्यः
षष्ठीपक्षत्वस्यपक्षत्वयोःपक्षत्वानाम्
सप्तमीपक्षत्वेपक्षत्वयोःपक्षत्वेषु
सम्बोधनहे पक्षत्वहे पक्षत्वेहे पक्षत्वानि

अर्थ: पक्ष (श्रेणी, समुदाय) + त्व (भिन्न)
English: the being a part of (comp.), Śaṃk.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬