🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:47:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पक्ष्मल (पुंलिङ्ग)

दृढ़, लम्बी और सुन्दर बरौनी वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापक्ष्मलःपक्ष्मलौपक्ष्मलाः
द्वितीयापक्ष्मलम्पक्ष्मलौपक्ष्मलान्
तृतीयापक्ष्मलेनपक्ष्मलाभ्याम्पक्ष्मलैः
चतुर्थीपक्ष्मलायपक्ष्मलाभ्याम्पक्ष्मलेभ्यः
पञ्चमीपक्ष्मलात् / पक्ष्मलाद्पक्ष्मलाभ्याम्पक्ष्मलेभ्यः
षष्ठीपक्ष्मलस्यपक्ष्मलयोःपक्ष्मलानाम्
सप्तमीपक्ष्मलेपक्ष्मलयोःपक्ष्मलेषु
सम्बोधनहे पक्ष्मलहे पक्ष्मलौहे पक्ष्मलाः

अर्थ: दृढ़, लम्बी और सुन्दर बरौनी वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पक्ष्मल (नपुंसकलिङ्ग)

दृढ़, लम्बी और सुन्दर बरौनी वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापक्ष्मलम्पक्ष्मलेपक्ष्मलानि
द्वितीयापक्ष्मलम्पक्ष्मलेपक्ष्मलानि
तृतीयापक्ष्मलेनपक्ष्मलाभ्याम्पक्ष्मलैः
चतुर्थीपक्ष्मलायपक्ष्मलाभ्याम्पक्ष्मलेभ्यः
पञ्चमीपक्ष्मलात् / पक्ष्मलाद्पक्ष्मलाभ्याम्पक्ष्मलेभ्यः
षष्ठीपक्ष्मलस्यपक्ष्मलयोःपक्ष्मलानाम्
सप्तमीपक्ष्मलेपक्ष्मलयोःपक्ष्मलेषु
सम्बोधनहे पक्ष्मलहे पक्ष्मलेहे पक्ष्मलानि

अर्थ: दृढ़, लम्बी और सुन्दर बरौनी वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬