🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:21:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पटुकल्प (पुंलिङ्ग)

खासा चतुर, तीक्ष्णबुद्धि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापटुकल्पःपटुकल्पौपटुकल्पाः
द्वितीयापटुकल्पम्पटुकल्पौपटुकल्पान्
तृतीयापटुकल्पेनपटुकल्पाभ्याम्पटुकल्पैः
चतुर्थीपटुकल्पायपटुकल्पाभ्याम्पटुकल्पेभ्यः
पञ्चमीपटुकल्पात् / पटुकल्पाद्पटुकल्पाभ्याम्पटुकल्पेभ्यः
षष्ठीपटुकल्पस्यपटुकल्पयोःपटुकल्पानाम्
सप्तमीपटुकल्पेपटुकल्पयोःपटुकल्पेषु
सम्बोधनहे पटुकल्पहे पटुकल्पौहे पटुकल्पाः

अर्थ: खासा चतुर, तीक्ष्णबुद्धि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पटुकल्प (नपुंसकलिङ्ग)

खासा चतुर, तीक्ष्णबुद्धि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापटुकल्पम्पटुकल्पेपटुकल्पानि
द्वितीयापटुकल्पम्पटुकल्पेपटुकल्पानि
तृतीयापटुकल्पेनपटुकल्पाभ्याम्पटुकल्पैः
चतुर्थीपटुकल्पायपटुकल्पाभ्याम्पटुकल्पेभ्यः
पञ्चमीपटुकल्पात् / पटुकल्पाद्पटुकल्पाभ्याम्पटुकल्पेभ्यः
षष्ठीपटुकल्पस्यपटुकल्पयोःपटुकल्पानाम्
सप्तमीपटुकल्पेपटुकल्पयोःपटुकल्पेषु
सम्बोधनहे पटुकल्पहे पटुकल्पेहे पटुकल्पानि

अर्थ: खासा चतुर, तीक्ष्णबुद्धि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें