🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:06:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

पट्टस्थ (पुंलिङ्ग)

पट्ट (शिरोवेष्टन, पगड़ी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापट्टस्थःपट्टस्थौपट्टस्थाः
द्वितीयापट्टस्थम्पट्टस्थौपट्टस्थान्
तृतीयापट्टस्थेनपट्टस्थाभ्याम्पट्टस्थैः
चतुर्थीपट्टस्थायपट्टस्थाभ्याम्पट्टस्थेभ्यः
पञ्चमीपट्टस्थात् / पट्टस्थाद्पट्टस्थाभ्याम्पट्टस्थेभ्यः
षष्ठीपट्टस्थस्यपट्टस्थयोःपट्टस्थानाम्
सप्तमीपट्टस्थेपट्टस्थयोःपट्टस्थेषु
सम्बोधनहे पट्टस्थहे पट्टस्थौहे पट्टस्थाः

अर्थ: पट्ट (शिरोवेष्टन, पगड़ी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: ‘standing on cloth’, painted, Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पट्टस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

पट्ट (शिरोवेष्टन, पगड़ी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापट्टस्थम्पट्टस्थेपट्टस्थानि
द्वितीयापट्टस्थम्पट्टस्थेपट्टस्थानि
तृतीयापट्टस्थेनपट्टस्थाभ्याम्पट्टस्थैः
चतुर्थीपट्टस्थायपट्टस्थाभ्याम्पट्टस्थेभ्यः
पञ्चमीपट्टस्थात् / पट्टस्थाद्पट्टस्थाभ्याम्पट्टस्थेभ्यः
षष्ठीपट्टस्थस्यपट्टस्थयोःपट्टस्थानाम्
सप्तमीपट्टस्थेपट्टस्थयोःपट्टस्थेषु
सम्बोधनहे पट्टस्थहे पट्टस्थेहे पट्टस्थानि

अर्थ: पट्ट (शिरोवेष्टन, पगड़ी) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: ‘standing on cloth’, painted, Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें